Zang, een gitaar, soms een piano of een koffer vol ritme-instrumenten. Waar Nikki binnenkomt, gebeurt iets. Sinds november 2024 werkt zij als muziektherapeut bij Liberein, op de locaties Ariënshuis, De Eschpoort, Ariënsstaete en KKP De Brink. Gespecialiseerd in neurologische muziektherapie zet zij muziek in als behandelvorm. Niet als achtergrond of herkenbaar ‘liedje van vroeger’, maar als doelgericht middel dat raakt, verbindt en iets in beweging zet.
“Muziektherapie in de ouderenzorg wordt vaak onderschat,” vertelt Nikki. “Soms denken mensen: je zingt een liedje en je hebt contact. Maar voor mij gaat het veel verder dan dat. Het draait om identiteit en geborgenheid. Om iemands persoonlijke muzikale voorkeuren en ervaringen.”
Meer dan muziek alleen
Nikki werkt altijd op verzoek. Dat kan vanuit een cliënt zelf, een afdeling, een regiebehandelaar of een psycholoog zijn. Er is altijd een duidelijke hulpvraag of probleemindicatie. Denk aan onbegrepen gedrag, roepen, dwalen, een verstoord dag- en nachtritme, emotieregulatie, sociaal-emotionele problemen of rouwprocessen.
“Muziek raakt elk deel van ons brein,” legt Nikki uit. “Dat maakt het zo krachtig, maar ook kwetsbaar. Je kunt met muziek veel bereiken, maar het moet wel goed aansluiten. Anders werkt het juist averechts.”
Daarom begint elke behandeling met goed kijken en luisteren. Nikki verdiept zich eerst in het levensverhaal van de cliënt. Werk, geloof, leeftijd, woonplaats: alles kan een ingang zijn. “Vaak zie je daar al waar muziek een rol kan spelen. En iemand hoeft helemaal niet muzikaal te zijn om muziektherapie te volgen.”
Afstemmen op de mens
Hoe Nikki werkt, verschilt per cliënt en per ziektebeeld. Bij mensen met dementie kan ze bijvoorbeeld direct met muziek binnenkomen en observeren wat er gebeurt. “De reactie komt soms pas ná de muziek. Omdat muziek herinneringen aan vroeger activeert.” Bij cliënten met een somatische zorgvraag begint ze juist vaker met gesprekken. “Zij kunnen vaak meteen vertellen wat muziek met hen doet en wat ze prettig vinden.”
Wat voor Nikki essentieel is: afstemmen. “Op afdelingen zie je soms dat er standaard muziek wordt opgezet, met de beste bedoelingen. Denk aan André Rieu, waarvan vaak wordt aangenomen dat iedereen dat prettig vindt. Maar er zijn ook bewoners die juist houden van hardrock of een heel ander genre. Als er de hele dag muziek klinkt die niet bij iemand past, kan dat juist onrust of frustratie geven. Daarom is het zo belangrijk om goed te kijken en te luisteren naar de mensen op een afdeling.”
Door de dementiemist heen
Wat haar werk zo bijzonder maakt, is wat muziek kan losmaken. “Muziek is zo krachtig dat het door de ‘dementie mist’ heen kan breken,” zegt Nikki. “Mensen ervaren weer een gevoel van veiligheid en herkenning. Dat geeft rust, plezier en soms ook emoties. Zo kan je muziek hierdoor bijvoorbeeld goed toepassen in de ADL, iets wat sommige bewoners als erg spannend ervaren, dan kan muziek hier een goede uitkomst zijn als het de bewoner rust en een gevoel van veiligheid brengt.”
Ze schrikt er niet van als cliënten moeten huilen. “Dat is een belangrijk signaal, er gebeurt iets in ons brein. Emotie mag er zijn.” En soms ontstaan er onverwachte momenten. “Dan sta ik ineens met iemand te dansen in de woonkamer, terwijl diegene normaal niet eens uit de stoel wil komen. Dat is natuurlijk prachtig! Dan zie je hoe muziek ons prikkelt en activeert, hoe oud je ook bent.”
Praten is niet altijd nodig. “Je hoeft geen woorden te gebruiken om geraakt te worden. Dat is het mooie van muziektherapie.”
Een vak dat gezien mag worden
Muziektherapie is nog relatief onbekend binnen de ouderenzorg. “Ik snap dat het soms lastig is om te weten waarvoor je mij kunt inschakelen,” zegt Nikki. “Het is een breed vak en daardoor soms wat vaag.”
Ze hoopt daarom dat muziektherapie binnen Liberein steeds beter bekend wordt. “Het leent zich enorm goed voor multidisciplinair werken. Samen met andere behandelaren kun je doelen versterken en verdiepen. Ik hoop dat die verbinding zich blijft ontwikkelen.”